2 października 2026 roku w Royal Academy of Arts w Londynie zostanie otwarta wystawa Painting the French Riviera. Wśród ponad 160 dzieł znajdzie się twórczość artysty, którego obrazy od dawna funkcjonują na dwa sposoby: jako eksponaty muzealne i plakaty wiszące na tysiącach szwedzkich ścian. Raoul Dufy malował Morze Śródziemne tak, jakby woda była zrobiona ze światła i lakieru, a ta właśnie lekkość uczyniła go jednym z najczęściej reprodukowanych europejskich kolorystów. Za radosną powierzchownością kryje się drzeworytnik, projektant tkanin z dorobkiem dwóch tysięcy wzorów i człowiek, który pod koniec życia musiał przywiązywać pędzel do ręki. Przyglądamy się temu, kim był Dufy, dlaczego jego odcień błękitu jest natychmiast rozpoznawalny i jak jego motywy prezentują się w nordyckim domu.
W skrócie: Wystawa Painting the French Riviera będzie prezentowana w Royal Academy of Arts w Londynie od 2 października 2026 do 31 stycznia 2027 roku. Zgromadzi ponad 160 dzieł z lat 70. XIX wieku–60. XX wieku, w tym całą salę poświęconą plakatom turystycznym, książkom i filmom. Następnie wystawa przeniesie się do Cleveland Museum of Art, gdzie będzie prezentowana od 14 marca do 11 lipca 2027 roku.
Od nabrzeży portu w Hawrze po światło Morza Śródziemnego
Raoul Dufy urodził się 3 czerwca 1877 roku w Hawrze, w dużej, zmagającej się z problemami finansowymi rodzinie w Normandii. Miasto portowe dało mu pierwsze motywy: maszty, żagle, bandery i szaroniebieskie światło Atlantyku, które nigdy całkiem go nie opuściło. Wieczorami uczył się w miejskiej szkole sztuk pięknych, a niedługo po przełomie wieków przyjechał do Paryża. Przełom nastąpił w 1905 roku, kiedy na Salonie Niezależnych zobaczył dzieło Henriego Matisse’a Luxe, calme et volupté. Dufy opisał to spotkanie jako objawienie – nagle zrozumiał, że kolor nie musi opisywać rzeczywistości, może ją tworzyć.
Wystawiał razem z fowistami w 1906 i 1907 roku, ale już w 1908 roku pracował ramię w ramię z Georges’em Braque’em w L'Estaque i przeszedł ku bardziej surowemu malarstwu, silniej inspirowanemu Cézanne’em. To okres, którego prace rzadko dziś trafiają na ściany: stonowane, konstrukcyjne, niemal szare. Dopiero w latach 20. XX wieku kolor wraca na dobre, tym razem w towarzystwie Riwiery. Wybrzeże między Marsylią a granicą włoską stało się jego drugim domem, a tory wyścigów konnych w Deauville, regaty u wybrzeży Cowes i widoki przez otwarte okna pracowni były motywami, do których powracał przez dziesięciolecia.
Osoby, które chcą zrozumieć dobór kolorów Dufy’ego, znajdą wiele wskazówek w związku z Matisse’em, który omawiamy w naszym przewodniku po motywach Henriego Matisse’a. Różnica polega na tym, że Matisse budował płaszczyzny jak ściany z koloru, podczas gdy Dufy zachowywał ruch. U niego wszystko lekko faluje. Jeśli chcesz zobaczyć, jak wielkie nazwiska współistnieją w jednej kolekcji, znajdziesz je wśród naszych dzieł znanych artystów.
Dwa tysiące wzorów tkanin – lata u Bianchini-Férier
W 1912 roku Dufy rozpoczął współpracę z lyońskim domem jedwabiu Bianchini-Férier, która miała trwać około szesnastu lat. W tym czasie zaprojektował ponad dwa tysiące wzorów tkanin: kwiaty, muszle, sceny myśliwskie, ptaki, geometryczne desenie. Nie był to poboczny projekt, lecz codzienne rzemiosło, które ukształtowało cały jego język obrazowy. Projektując wzory do tkanin, trzeba sprowadzić motyw do jego najczytelniejszego znaku, bo szczegóły giną w splocie nici. Dufy nauczył się rysować żagiel trzema kreskami, a konia siedmioma. Kiedy później wrócił do sztalugi, zabrał ze sobą tę oszczędność środków.
Zajmował się też ceramiką, dekoracją ścienną i zleceniami publicznymi, a hierarchia stawiająca malarstwo najwyżej, a sztukę dekoracyjną najniżej, wyraźnie mało go obchodziła. Apogeum nadeszło w 1937 roku, gdy namalował Wróżkę Elektryczność na wystawę światową w Paryżu – hołd dla elektryczności i jeden z największych obrazów, jakie kiedykolwiek powstały, podzielony na liczne połączone ze sobą panele. To właśnie to połączenie dekoracyjności i powagi rozpoznajemy w naszym wyborze plakatów graficznych, gdzie uproszczony znak często buduje cały obraz.
Ostatnie lata były trudne. Około 1950 roku reumatoidalne zapalenie stawów tak bardzo zesztywniło mu dłonie, że musiał przywiązywać pędzel do ręki, by w ogóle móc dalej pracować. Ulgi szukał w nowej wówczas terapii kortyzonem. Mimo to nadal malował, a w 1952 roku otrzymał główną nagrodę w dziedzinie malarstwa na Biennale w Wenecji – wyróżnienie, które przyszło późno dla artysty od dawna uznawanego za zbyt beztroskiego. Zmarł w marcu następnego roku, w wieku 75 lat. Od tamtej pory jego pośmiertna reputacja się zmieniała, a właśnie lekkość jest dziś jego najmocniejszym atutem.
"Dufy zerwał więź między kolorem a konturem – i odkrył, że oko samo chętnie wykona tę pracę, jeśli tylko mu na to pozwolić."
Błękit Dufy’ego i uwolniony kontur
Najczęściej naśladowany chwyt Dufy’ego łatwo opisać, ale trudno podrobić. Najpierw nakładał farbę szerokimi, cienkimi plamami i czekał, aż wyschną, a potem szkicował na nich motyw szybkimi, czarnymi lub ciemnoniebieskimi pociągnięciami – celowo przesuniętymi względem plam koloru. Żaglówka przesuwa się o centymetr poza własny niebieski cień. Dzięki temu obraz wydaje się ruchomy, a widz nieświadomie wypełnia lukę. Ta sama zasada sprawia, że szybko naszkicowana postać wydaje się bardziej żywa niż starannie wypełniona kolorem.
Liczy się też sama barwa. Głęboki kobaltowy odcień zwany błękitem Dufy’ego wybrał dlatego, że – jak twierdził – zachowywał swoją niebieskość w każdym tonie: rozjaśniony czy przyciemniony pozostawał tym samym kolorem, podczas gdy inne odcienie niebieskiego łatwo wpadają w szarość lub fiolet. W druku to cenna właściwość. Duże, jednolite plamy barwne i niewiele tonów sprawiają, że motywy świetnie wyglądają zarówno w mniejszych, jak i dużych formatach, nie tracąc wyrazistości. Jeśli chcesz uzyskać ten sam efekt w innych kolorach, znajdziesz go wśród naszych plakatów pełnych kolorów.
Warto nauczyć się rozpoznawać samą technikę, bo wiele rzeczy sprzedawanych jako styl Riwiery jest po prostu niebieskich. Zwróć uwagę na trzy rzeczy: czy kontur znajduje się obok koloru, zamiast dokładnie na nim, czy plamy barwne są na tyle cienkie, że prześwituje przez nie papier, i czy rysunek jest szybki, a nie opisowy. Jeśli wszystkie trzy cechy są obecne, obraz nawiązuje do metody Dufy’ego, niezależnie od tego, kto go wykonał. Jeśli ich brakuje, masz do czynienia z dobrze wykonaną ilustracją dekoracyjną, która również może być dokładnie tym, czego potrzebuje wnętrze – ale to inny rodzaj obrazu.
Riwiera jako marka – co naprawdę pokazuje 160 dzieł
Wystawa Royal Academy stawia tezę wykraczającą poza historię sztuki: francuskie południowe wybrzeże stało się globalną marką kulturową, a obrazy odegrały w tym kluczową rolę. Od lat 70. XIX wieku światło przyciągało tam malarzy, pisarzy i zamożną publiczność, uciekającą od zanieczyszczeń przemysłowych miast. Wystawa obejmuje dzieła Claude’a Moneta, Pierre’a-Auguste’a Renoira i Berthe Morisot, a także Matisse’a, Pabla Picassa, Georges’a Braque’a, Yves’a Kleina i Dufy’ego; osobną salę poświęcono plakatom podróżniczym, książkom i filmom – między innymi Czułej jest noc F. Scotta Fitzgeralda i Złodziejowi w hotelu Alfreda Hitchcocka.
To, że plakaty wiszą w tym samym budynku co obrazy, ma samo w sobie znaczenie. Koleje i hotele zamawiały obrazy, które miały sprzedawać poczucie ciepła, i chętnie czerpały z palet barw artystów. Przez kilka dekad wpływy działały w obie strony: malarze oglądali plakaty, a twórcy plakatów – obrazy. Tak powstał język wizualny, który nadal przywołuje słońce na skróty i jest obecny w naszej ofercie plakatów ze znanymi miejscami.
Dla osób kupujących dziś sztukę warto to wiedzieć, bo wyjaśnia, dlaczego motyw Riwiery wydaje się jednocześnie artystyczny i swobodny. Obraz niesie podwójne dziedzictwo. Kto wiesza taki obraz w szwedzkim domu, sprowadza więc do niego nie tylko widok, lecz także stuletnią obietnicę światła – i prawdopodobnie dlatego motyw sprawdza się nawet w listopadzie, gdy za oknem nic go nie przypomina. Jeśli chcesz rozwinąć tę estetykę, zebraliśmy wskazówki w naszym przewodniku po śródziemnomorskim stylu wnętrz.
Wskazówka: Zawieś inspirowany Dufym obraz morski lub przedstawiający port na ścianie, do której dociera w pokoju najmniej bezpośredniego światła słonecznego. Chłodny kobaltowy błękit nie potrzebuje słońca, by lśnić – najlepiej wygląda na ciepłobiałym lub lekko kremowym tle, a w kącie oświetlonym z boku światło odbite od białej powierzchni papieru staje się integralną częścią motywu.
Motywy Dufy’ego w nordyckim domu
Szwedzkie światło jest chłodniejsze i słabsze niż to, w którym malował Dufy, i to wbrew pozorom zaleta. Jego błękity i turkusowe plamy znacznie lepiej znoszą szare październikowe światło niż ciepłe odcienie ziemi, ponieważ kontrast między białą powierzchnią papieru a nasyconym kolorem utrzymuje się nawet w świetle zmierzchu. Dlatego morski obraz w salonie z oknami wychodzącymi na północ wyjątkowo dobrze zachowuje wyrazistość – o dziewiątej rano wygląda mniej więcej tak samo jak o siódmej wieczorem.
Motywy najlepiej prezentują się w przestrzeni. Obraz oparty na dużych, jednolitych plamach barwnych traci wyrazistość, gdy jest ściśnięty, dlatego nad sofą lepiej wybrać format 50x70 lub 70x100 centymetrów zamiast kilku mniejszych obrazów obok siebie. Rama powinna być dyskretna: wystarczy wąska, jasna listwa z dębu albo cienki czarny profil. Unikaj szerokich złotych ram, które cofają obraz w czasie i kłócą się z nowoczesnym, dynamicznym rysunkiem. Szerokie passe-partout podkreśli za to biel papieru, a tym samym wzmocni efekt światła.
Pod względem pomieszczeń niedocenianym wyborem są przedpokój i jadalnia. W przedpokoju zwykle brakuje światła dziennego, dlatego dobrze sprawdzi się motyw, który sam emanuje jasnością. Nad stołem obraz ogląda się z bliska przez długi czas – dlatego kompozycja, której rysunek tętni ruchem, będzie lepszym wyborem niż całkowicie statyczna. Łazienka jest natomiast gorszym miejscem dla tego typu motywu, ponieważ wahania wilgotności mogą z czasem odkształcić papier, jeśli rama nie jest szczelna. W sypialni lepiej sprawdzi się spokojniejszy widok portu niż regaty pełne emocji.
Jeśli motyw ma być zestawiony z innym, najlepiej sprawdzą się spokojne obrazy natury w podobnej chłodnej tonacji, na przykład z naszej kolekcji plakatów z motywami natury. Unikaj umieszczania obok siebie dwóch równie barwnych obrazów – przyćmią się nawzajem. Jeśli chcesz stworzyć całą ścianę z motywami impresjonistycznymi i postimpresjonistycznymi, zajrzyj do naszego artykułu o Renoirze i jesiennej wystawie w National Gallery, która otwiera się zaledwie dzień po wystawie w Royal Academy.
Często zadawane pytania o Raoula Dufy’ego
Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o wystawie, informacje o programie znajdziesz na stronie Royal Academy of Arts, a przegląd życia i twórczości Dufy’ego na Wikipedii. Jeśli tymczasem chcesz wnieść do domu odrobinę tego samego światła, zebraliśmy największe nazwiska wśród naszych dzieł sztuki znanych artystów – wybierz plakat w rozmiarze 50x70 lub 70x100, dodaj do niego wąską ramę i przeznacz mu osobną ścianę, a resztę zrobi sam.